Bir ara herkes introvertti.
İki gün telefona bakmayıp cevap vermeyen, “Ben biraz yalnız kalayım” diyen, kahvesini sessiz içen herkes kendine içe dönük demeye başladı. Sonra extrovertler çıktı sahneye. Onlar zaten her çağın doğal sahipleri gibi dolaşıyor. Ardından ambivertler geldi; yani “yerine göre değişir” diyerek her kapıya anahtar uyduran o maharetli kitle.
Şimdi ise yeni moda kelimemiz hazır: otrovert.
Bizim çağın çok sevdiği bir şey varsa, o da insanı anlamak yerine etiketlemektir. Eskiden “adam biraz mesafeli” der geçerdik. Şimdi ille buna İngilizce kokulu bir isim bulunacak, iki uzman görüşü eklenecek, üç sosyal medya paylaşımı yapılacak, sonra herkes kendini o kutunun içine yerleştirip rahatlayacak.
İnsan olmak yetmiyor artık.
Alt türünü de seçeceksin.
Peki neymiş bu otrovert?
Kabaca şöyle anlatılıyor: İnsanlardan kaçan biri değil. Hatta gayet konuşkan olabilir. Ortamlara girer, sohbet eder, güler, anlatır, dinler. Ama bütün bunları yapıyor olması, o kalabalığa ait hissettiği anlamına gelmez. Masadadır ama masanın adamı değildir. İçeridedir ama ruhunu içeri teslim etmiş değildir.
Yani mesele “sosyal mi, asosyal mi?” değil.
Mesele şu: Bir gruba karışınca gerçekten ait mi hissediyor, yoksa sadece insan nezaketini yerine getirip kendi aklını koruyarak mı duruyor?
İşte asıl hikâye burada başlıyor.
Bu çağın en büyük baskısı: Ait ol, karış, benze
Modern çağ insana özgürlük sattığını iddia ediyor ama aslında ondan sürekli aidiyet talep ediyor.
Bir yere ait ol.
Bir takıma ait ol.
Bir çevreye ait ol.
Bir ofis kültürüne ait ol.
Bir dijital kabileye ait ol.
Bir yorum sürüsüne, bir politik kümeye, bir sosyal medya kampına, bir kurumsal marşa iliştir kendini.
Yeter ki tek başına durabilen, kendi fikriyle yürüyebilen, kalabalığın onayı olmadan da ayakta kalabilen biri olma.
Çünkü öyle insanları yönetmek zordur.
Sürüden alkış beklemeyen insanı gaza getirmek kolay değildir.
Grup kimliğine yaslanmayan insanı kalıba sokmak da pek mümkün olmaz.
Belki de otrovert dedikleri şey tam budur:
Kalabalığa düşman değil, ama kalabalığın ruhuna da emanet olmayan insan.
Yani törene katılır ama slogan atmaz.
Masaya oturur ama yemin etmez.
İlişki kurar ama topluca kafayı kiraya vermez.
Bizim memlekette sürüden bir adım ayrılana hemen teşhis konur
Bizde insanın karakterine değil, kalabalığa ne kadar çabuk uyum sağladığına bakılır.
Herkesle aynı anda coşuyorsa ne kadar uyumlu denir.
Aynı anda sinirleniyorsa ne kadar duyarlı denir.
Aynı cümleyi farklı ses tonuyla tekrar ediyorsa ne kadar bilinçli denir.
Ama biri çıkıp “Bir dakika, niye?” dedi mi, iş değişir.
O artık gariptir.
Biraz soğuktur.
Fazla mesafelidir.
Uyumsuzdur.
Enerjisi düşüktür.
Bizim toplum, toplu saçmalığa katılmayan insanı pek sevmez. Çünkü o kişi sadece kendini ayırmış olmaz; kalabalığın ne kadar otomatik davrandığını da görünür kılar. En büyük rahatsızlık budur zaten.
Düşünsene…
Bir odada herkes aynı şeyi düşünüyormuş gibi yapıyor.
Aynı cümleler dönüp dolaşıyor.
Aynı tepkiler veriliyor.
Bir kişi çıkıp bunun neden böyle olduğunu sorunca, odadaki bütün sahne düzeni bozuluyor.
Belki sorun o kişide değildir.
Belki sorun, herkesin aynı anda düşünmeyi bırakmış olmasındadır.
Sosyal olabilir, ama sürü ruhlu değildir
En bayıldığımız yanlışlardan biri şudur:
İnsan ya kalabalık sever ya yalnızlığı sever.
Ya dışa dönüktür ya içine kapanıktır.
Ya ortamlarda parlar ya da köşede solar.
Hayat çocuk oyuncağı gibi iki kutulu test değil.
Bazı insanlar birebir ilişkilerde son derece iyidir. Güçlü bağ kurar, iyi dinler, yerinde konuşur, hatta ortamın en sempatik insanı gibi görünür. Ama iş grup psikolojisine gelince içten içe geri çekilir. Çünkü orada ilişki değil, rol başlar. Samimiyet değil, uyum baskısı devreye girer. İnsan konuşmaz artık; grup kodlarına uygun ses çıkarır.
Böyle biri kötü değildir.
Sorunlu değildir.
Asosyal hiç değildir.
Sadece “bizden misin?” diye açılan o görünmez sınavlara hevesli değildir.
Açık konuşalım, bu da kusur değil. Hatta çoğu zaman akıl belirtisidir.
Kalabalığın içinde yabancı olmak bazen hastalık değil, farkındalıktır
Herkes bunu hayatında en az bir kez yaşamıştır.
Bir masadasındır ama masaya ait değilsindir.
Bir toplantıdasındır ama konuşulanlar sana tiyatro metni gibi geliyordur.
Bir arkadaş grubundasınızdır ama herkes birbirine görünmez bir sözleşmeyle bağlıdır; sen ise orada gözlemci gibisindir.
İnsan böyle anlarda kendinden şüphe ediyor.
“Acaba bende bir tuhaflık mı var?” diye soruyor.
Belki yok.
Belki sadece sen, insanların birbirini gerçekten duymadığı ama sürekli birbirine onay dağıttığı ortamlara karşı alerjik bir bünyeye sahipsin.
Çünkü çağımız yakınlık üretmiyor; yakınlık efekti üretiyor.
Dostluk değil, etkileşim.
Muhabbet değil, görünürlük.
Bağ değil, toplu refleks.
Böyle bir dünyada kalabalığın içinde bulunup ona teslim olmamak, arıza değil; belki de zihinsel öz savunmadır.
Sosyal medya çağında otrovert olmak neredeyse lüks
Bugün sosyal medya bize insan ilişkisi sunmuyor.
Sürekli erişilebilir olma zorunluluğu sunuyor.
Herkes her şeye dâhil olacak.
Herkes bir şey diyecek.
Herkes bir safa geçecek.
Herkes mutlaka görünür olacak.
Sessiz kalmak bile şüpheli sayılacak.
Bu düzen, aidiyet ihtiyacını büyütmüyor; aidiyet baskısını sürekli canlı tutuyor.
İşte tam burada otrovert denilen tip yoruluyor.
İnsanlarla bağı olabilir ama 7/24 açık dijital danışma masası olmak istemiyordur. Her tartışmanın neferi, her linç kuyruğunun gönüllüsü, her moda fikrin yedek lastiği olmaktan hoşlanmıyordur.
Ve son derece haklıdır.
Çünkü bu çağın en büyük sahtekârlığı şu cümledir:
“Kendin ol.”
Ol tabii.
Ama algoritmanın sevdiği kadar.
Grubun kaldırabileceği kadar.
Markayı bozmayacak kadar.
Ekip ruhunu zedelemeyecek kadar.
Rahatsız etmeyecek kadar.
Yani aslında sana dedikleri şey şu:
“Kendin ol, ama çok da kendin olma.”
Belki de yeni kişilik tipi falan değil, sadece aklını kiraya vermemiş insan
İşin en komik tarafı burada.
Belki de otrovert diye sunulan şey büyük bir keşif değil. Belki sadece eskiden “mesafeli”, “seçici”, “kalabalıklara karşı temkinli”, “her ortama ruhunu bırakmayan” dediğimiz insan tipine yeni bir tabela çakıldı.
Çünkü bizim çağımız isim değiştirmeyi, içerik üretmek sanıyor.
Yorgunluk artık “duygusal tükenmişlik yönetimi.”
Can sıkıntısı artık “içsel boşlukla baş etme pratiği.”
İnsanlardan biraz usanmak da belli ki artık “otrovert.”
Olsun. Adı ne olursa olsun, tarif edilen duygu tanıdık.
Kalabalığın içinde olmak ama ona benzememek.
İletişim kurmak ama biat etmemek.
Sohbet etmek ama ruhunu toplu kullanıma açmamak.
İnsanları sevmek ama grup psikolojisine mesafe koymak.
Açık konuşalım, bu çağda biraz mesafe zekâ belirtisidir.
Çünkü kalabalıklar artık daha hızlı coşuyor, daha kolay yönlendiriliyor, daha az düşünüyor. Bir topluluk ne kadar kendinden emin bağırıyorsa, çoğu zaman o kadar az sorguluyordur.
O yüzden belki de otrovert dediğimiz kişi uyumsuz biri değildir.
Belki odadaki en temiz akla sahip son kişidir.
Son söz: Herkes kulübe üye olmak zorunda değil
Herkes bir yere ait olmak zorunda değil.
Herkes aynı anda heyecanlanmak zorunda değil.
Herkes aynı slogana aynı şevkle sarılmak zorunda değil.
Herkes grup fotoğrafında ortada durmak zorunda hiç değil.
Bazı insanlar kalabalığın içinde durur ama ruhunu teslim etmez.
Bazıları ilişki kurar ama kendini dağıtmaz.
Bazıları insan sever ama toplu aptallığa karşı doğal mesafe bırakır.
Belki buna otrovert dersin.
Belki başka bir şey.
Ben daha sade söyleyeyim:
Belki de o kişi sadece aklını toplu kullanıma açmamış biridir.
Ve bu devirde, inanın, en nadir bulunan kişilik tipi tam olarak budur.